Naar een referendum over de Oosterweel – of toch niet?

De actiegroep Ademloos heeft op dit ogenblik reeds voldoende handtekeningen opgehaald om in Antwerpen een referendum te laten organiseren rond de Oosterweelverbinding. Er worden nog bijkomende handtekeningen opgehaald om wat marge te hebben bij de wettiging ervan. Burgemeester Janssens liet weten dat er effectief een referendum komt, maar hij wil er alles aan doen om het niet over de Oosterweel te laten gaan.

Maandenlang voerde Ademloos campagne voor het afdwingen van een referendum rond de geplande Oosterweelverbinding met de Lange Wapperbrug. Tegen dat plan is er heel wat protest omdat er heel wat verkeer boven druk bevolkte wijken zou komen (vooral in Deurne Noord stellen er zich problemen) en er bovendien een toename zou zijn van het fijn stof.

De stad Antwerpen en de Vlaamse regering houden vast aan hun plan en begonnen recent aan een nieuwe propagandacampagne. De vorige pogingen daartoe mislukten aangezien er meer te doen was over het communicatiebureau zelf (het bedrijf van Open VLD’er Noël Slangen) dan over de Oosterweelverbinding. De nieuwe propagandacampagne gooit het over een andere boeg: er werd aangekondigd dat het geplande tracé voor de Oosterweelverbinding (in het noorden van de stad) zou leiden tot een vermindering van het fijn stof (in het zuiden van de stad). Toegegeven: dit is een uiterst originele manier om op de bezorgdheid inzake fijn stof in te spelen. Dat de luchtkwaliteit in het zuiden van de stad zou verbeteren als er meer verkeer langs noordelijke kant wordt omgeleid, is een wetenschappelijke conclusie die vooral vragen doet opwerpen over het wetenschappelijk karakter van het onderzoek. Dat een tunnel mogelijk beter zou zijn voor de luchtkwaliteit in het zuiden én het noorden, werd niet in overweging genomen.

De arrogantie in de communicatie (lees: propaganda) van de BAM en het stadsbestuur is opvallend. Dat geldt ook voor de vraagstelling die wordt geopperd door Patrick Janssens. De burgemeester verklaarde dat er effectief een referendum zal komen, maar dat het misschien beter zou zijn om dit te laten gaan over het volledige Masterplan. Daarin zit het voorstel voor de Oosterweelverbinding, maar even goed voor de verlenging van een aantal tramlijnen. Tegen de verlenging van die tramlijnen heeft niemand iets, of het zouden de rabiate tegenstanders van openbaar vervoer in liberale kringen moeten zijn (we denken bijvoorbeeld aan Annick De Ridder). Wij hebben wel opmerkingen bij de wijze waarop die verlenging wordt doorgevoerd (met publiek-private-samenwerking), maar zijn uiteraard wel voorstander van een uitbreiding van het openbaar vervoer.

Het doel van Janssens is evident: een referendum dat enkel en alleen over de Oosterweel gaat, zou al snel een referendum worden waarin Janssens wordt gezien als aanvoerder en verantwoordelijke van het volledige politieke establishment dat zich achter een project heeft geschaard dat weinig steun vindt onder bredere lagen van de bevolking. Janssens wil niet weg gestemd worden in een referendum en zal er alles aan doen om de vraagstelling open te trekken.

Een probleem bij gemeentelijke referenda is dat het gemeentebestuur de uiteindelijke vraag zal bepalen. Het Antwerpse bestuur zal daar gebruik van maken om het polemische karakter van het referendum te verdoezelen. Dat kan door de vraag open te trekken of door deze onduidelijk te maken. Beide mogelijkheden werden reeds geopperd door Janssens. Enerzijds wil hij het referendum over het volledige Masterplan laten gaan zodat het zou lijken alsof tegenstanders van de Oosterweel ook tegen meer tramlijnen zijn. Anderzijds wil hij de vraag rond de Oosterweelverbinding uitbreiden door verschillende tracés en opties voor te leggen. Dat moet verbergen dat het Janssens en zijn kliek zijn die worden weg gestemd in het referendum. Wim Van Hees van Ademloos stelde terecht: “De strategie van Janssens is duidelijk: hij wil dé hamvraag – ‘bent u voor of tegen een snelweg dwars door de stad’ – verzuipen in een nest andere vragen.”

De poging van Janssens om er onderuit te raken, is doorzichtig. Hij is zijn campagne reeds begonnen om alsnog de snelweg dwars door de stad door het strot van de Antwerpenaren te jagen. Dat zou wel eens een omgekeerd effect kunnen hebben. De kans is reëel dat het politieke establishment de rekening zal worden gepresenteerd.